Teozofia nie jest buddyzmem
Pytanie: Nieraz mówi się o teozofach jako o ezoterycznych buddystach, czyż więc wszyscy jesteście wyznawcami Gautamy Buddy?
Odpowiedź: Tyleż co wszyscy muzycy są naśladowcami Wagnera. Niektórzy członkowie wyznają religię buddyjską; ale więcej jest wśród nas wyznawców hinduizmu, czyli braminizmu, aniżeli buddystów i więcej Europejczyków i Amerykanów - chrześcijan z urodzenia - aniżeli nawróconych buddystów. Pomyłka ta powstała z niezrozumienia właściwego sensu i znaczenia tytułu doskonałej książki A. P. Sinnetta Buddyzm ezoteryczny. Pierwsze słowo tytułu powinno było mieć jedno d, a nie dwa, gdyż wówczas znaczenie jego się zmienia. B u d h y z m (od bodha, bodhi - rozum, mądrość) oznaczałby to, o co autorowi chodziło, czyli Religię Mądrości, a nie buddyzm jako religię-filozofię Gautamy Buddy. Teozofia, jak już powiedzieliśmy, jest Religią Mądrości.
Pytanie: Jakaż tedy zachodzi różnica pomiędzy buddyzmem, religią założoną przez księcia z KapHawastu a buddyzmem jako "Religią Mądrości", która, jak mówicie, jest synonimem teozofii?
Odpowiedź: Taka sama jaka jest pomiędzy późniejszym rytualizmem i dogmatyczną teologią kościołów oraz sekt a tajemną nauką Chrystusa, którą się nazywa "tajemnicami Królestwa Bożego". Budda oznacza "oświecony" - przez Rozumienie, przez Mądrość, czyli bodha. A ta przeszła ze swymi korzeniami i konarami do ezoterycznych nauk Gautamy, które przekazywał tylko wybranym uczniom, Arhatom.
Pytanie: Ale niektórzy orientaliści twierdzą, że Budda nigdy nie miał i nie przekazywał żadnej ezoterycznej nauki.
Odpowiedź: Mogliby równie dobrze twierdzić, że przyroda nie ma żadnych ukrytych przed uczonymi tajemnic. Udowodnię to wkrótce cytując rozmowy Buddy z jego uczniem Anandą. Jego ezoteryczna nauka była to po prostu Gupta-Widja, czyli wiedza tajemna dawnych braminów, do której klucz został przez ich współczesnych następców - z małymi wyjątkami - zupełnie zatracony, l ta Widja (wiedza) przeszła do tej części bud-dyzmu, który jest dziś znany pod imieniem Szkoła Ma-hajany północnego buddyzmu i stanowi jej wewnętrzną naukę. Ludzie, którzy temu zaprzeczają są ignorantami udającymi orientalistów. Radzę przeczytać książkę ks. Edkinsa Buddyzm chiński -zwłaszcza rozdziały o jego szkołach egzoterycznej i ezoterycznej i ich naukach, a potem porównać świadectwa całego starożytnego świata na ten temat.
Pytanie: Ale czy etyka teozofii nie jest taka sama jak ta, której nauczał Budda?
Odpowiedź: Oczywiście, gdyż etyka ta jest sercem i duszą Religii Mądrości i była ongiś wspólną własnością wtajemniczonych wszystkich krajów; ale Budda był pierwszym, który włączył tę wzniosłą etykę do swej publicznej nauki i uczynił z niej podstawę i treść swojego, publicznie głoszonego, systemu, l na tym polega ogromna różnica pomiędzy egzoterycznym buddyzmem a każdą inną religią. Gdy w innych religiach rytuały i dogmaty zajmują pierwsze miejsce, buddyzm kładł zawsze największy nacisk na etykę. Stąd pochodzi podobieństwo, niemal identyczność etyki teozofii i etyki buddyzmu.
Pytanie: A czy są pomiędzy nimi jakieś znaczniejsze różnice?
Odpowiedź: Jedną wielką różnicą pomiędzy teozofią a egzoterycznym buddyzmem, jak go przedstawia południowa szkoła, jest to, iż ta ostatnia całkowicie neguje: