przemijającą ułudą. Nie rozumiemy też pod terminem "Pan" natury w zwykłym znaczeniu tego słowa, pochodzącego od łacińskiego natura (stawanie się), które pochodzi od naści (rodzić się).
Gdy mówimy o bóstwie jako tożsamym, a zatem równorzędnym i współwiecznym z przyrodą, mamy na myśli przyrodę* nie mającą początku ni końca, przedwieczną i nie stworzoną, a wcale nie tę waszą widzialną, która jest zespołem przemijających cieni i ograniczonych, nierzeczywistych czynników. Pozostawiamy autorom hymnów nazywanie widzialnego stropu niebios tronem Boga, a naszego ziemskiego padołu Jego podnóżkiem. Nasz Bóg nie przebywa w raju ani też w jakimś drzewie, górze czy specjalnym gmachu. Istnieje wszędzie, w każdym atomie widzialnego i niewidzialnego wszechświata, we wnętrzu, jak i na zewnątrz, i ponad każdym niewidocznym atomem i podzielną cząstką, gdyż TO jest tajemniczą siłą inwolucji i ewolucji, wszechobecną, a nawet wszechwiedzącą, twórczą siłą, o nieskończonej potencjalności przejawów.
Pytanie: Zaraz, zaraz, zatrzymajcie się, proszę. Wszak wszechwiedza jest atrybutem czegoś, co myśli, a wy odmawiacie władzy myślenia waszemu Absolutowi,
Odpowiedź: Tak, odmawiamy jej Absolutowi, gdyż myśl jest zawsze czymś ograniczonym i uwarunkowanym. Ale widać zapominacie, iż w filozofii absolutna nieświadomość jest także absolutną świadomością, inaczej nie byłby to Absolut.
Pytanie: Więc wasz Absolut myśli?
Odpowiedź: Nie, TO nie myśli. Dla tej prostej przyczyny, iż jest samo Myślą absolutną. Ani też istnieje, dla tej samej przyczyny, bo jest Absolutem istnienia.
' W filozofii Indii Muta-Prakriti w sanskrycie (przyp. IÅ‚um.).
Bytem samym w sobie, lecz nie Istotą. Przeczytajcie wspaniały kabalistyczny poemat Salomona Ben Jehudy Ibn Gabirola, w księdze Keter malchut, a zrozumiecie to. Pisze on tak:
"Tyś jest jeden, rdzeń i początek wszystkich liczb, lecz nie jako rachunku czynnik; bowiem jedność mnożenia nie dopuszcza zmiany ani formy. Jeden jesteś t w tajemnicy Twej jedni gubią się mędrcy, bowiem poznać jej nie są w stanie. Jeden jesteś, a jedność Twa nigdy się nie zmniejsza, nigdy nie rozszerza, ani też zmianie ulec może kiedykolwiek. Jeden Jesteś; żadna myśl nie zdoła ustalić Twoich granic, ni znaleźć dla Ciebie wyrazu. Tyś JEST. Lecz nie jako "istniejący, albowiem rozumienie i wizje śmiertelników Twego istnienia nie mogą dosięgać ani określać miejsca Twego, jakości, przyczyny... "
Streszczając: nasz Bóg to praodwieczny budowniczy wszechświata, który nieustannie rozwija go i doskonali, lecz nie stwarza. Wszechświat rozsnuwa się sarn, ze swej własnej treści, nie jest stwarzany. Jest to w swym symbolizmie kula-sfera bez obwodu ni granic. Tylko jedną wiecznie czynną posiada cechę, co ogarnia i w sobie zawiera wszystkie istniejące i możliwe do wyobrażenia cechy, jest nią - Ona Sama. Jest to jedyne Prawo, źródło wszystkich praw przejawionych, wiecznych, niewzruszonych, płynących z łona tego nigdy nie przejawionego, bo absolutnego Prawa; Prawa, które w okresach przejawienia jest nieustannym stawaniem się od nowa.
Pytanie: Słyszałem raz, jak któryś z waszych członków mówił, iż owo bóstwo wszechobecne jest wszędzie - w "naczyniach" niegodnych, jak i czci najgodniejszych, a więc i w każdym atomie popiołu mego cygara. Czyż takie powiedzenie nie jest bluźnierstwem?
Odpowiedź: Nie sądzę, gdyż nie można uważać prostej logiki za blużnierstwo. Gdybyśmy mieli wykluczyć wszechobecny byt choćby z jednego matematycz-