Rozdział X
O ISTOCIE "PIERWIASTKA" MYŚLI Tajemnica jaźni
Pytanie: W przytoczonym przez was wyjątku z Katechizmu buddyjskiego widzę sprzeczność, chciałbym usłyszeć jej wyjaśnienie. Mówi się tam, że skandhy — z pamięcią włącznie — zmieniają się w każdym wcieleniu; a jednocześnie twierdzi się, iż odbicie poprzednich żywotów, które — mówią nam — całkowicie składają się ze skandh, "musi pozostać" i przetrwać. Nie widzę jasno, co mianowicie musi przetrwać, chciałbym wyjaśnienia: co jest tym, co trwa? Czy tylko to "odbicie", czy też skandhy, czy też zawsze ta sama jaźń, manas?
Odpowiedź: Wyjaśniałam przed chwilą, iż reinkarnu-jąca się jaźń, to co nazywamy "człowiekiem boskim", jest niezniszczalna w przeciągu całego cyklu żywotów, niezniszczalna jako myśląca istność, a nawet jako eteryczny kształt. "Odbicie" to tylko przeduchowione wspomnienie, podczas okresu Dewachanu swej poprzedniej osobowości pana A. czy pani B., z którą jaźń utożsamia się podczas tego okresu. Ponieważ ten czas dewachanowy jest tyiko przedłużeniem życia na ziemi, jego szczytem i najwznioślejszym wykwitem, jeśli tak można rzec, ale też jakby dalszym ciągiem
szczęśliwych chwil ziemskiego, obecnie przeszłego istnienia, jaźń musi utożsamiać się z osobową świadomością owego życia, jeśli ma się z niej coś ostać.
Pytanie: Czyż nie znaczy to, iż jaźń, pomimo swej boskiej natury, spędza każdy z tych okresów pomiędzy dwoma wcieleniami w stanie myślowego zaćmienia lub też czasowej niepoczytalności?
Odpowiedź: Możecie na to patrzyć jak się wam podoba. Wierząc, iż poza Jedyną Rzeczywistością nic nie jest czymś więcej nad przemijającą ułudę — z całością wszechświata włącznie — bynajmniej nie uważamy tego za niepoczytalność, a tylko za bardzo naturalny dalszy ciąg ziemskiego życia. Czymże jest życie? Splotem najróżnorodniejszych doświadczeń, wciąż zmieniających się pojęć, wzruszeń, opinii, przekonań. W młodości nieraz z całym zapałem wyznajemy jakiś ideał, czcimy jakiegoś bohatera, którego staramy się naśladować; a w parę lat później, gdy świeżość młodzieńczych uczuć nieco przywiędnie i zblednie, a zastąpi je trzeźwość, często pierwsi śmiejemy się z własnych entuzjazmów i ideałów. A jednak był czas, gdyśmy tak całkowicie się utożsamiali z ideałem naszej duszy, zwłaszcza jeśli to była istota żyjąca, iż zatracaliśmy się niejako w tym zjednoczeniu zachwytu i czci. Czy można powiedzieć o człowieku 50-letnim, iż jest ten sam i taki sam, jakim był mając lat 20? Wewnętrzny człowiek jest len sam; a jednak zewnętrzna żyjąca osobowość jest zupełnie inna, zmieniona. Czy nazwalibyście zmiany zachodzące z wiekiem w umysłowości człowieka także niepoczytalnością?
Pytanie: A jak wy je nazywacie? A zwłaszcza — jak wytłumaczycie trwałość jednego, a niemal przelotność drugiego?
Odpowiedź: My mamy naszą naukę, więc nie przedstawia to dla nas żadnej trudności. Klucz do zrozumienia