Takie jest przeznaczenie człowieka — prawdziwej jaźni, a nie skorupki, nie automatu, który nosi to miano. Człowiek sam musi zwyciężyć materię.
Złożona natura manasu
Pytanie: Me chcieliście mi coś powiedzieć o zasadniczym charakterze manasu i stosunku doń skandh fizycznego człowieka do niego.
Odpowiedź; Właśnie ten tajemniczy charakter manasu, "proteuszowy", wciąż inne przybierający kształty, nieuchwytny prawie jak cień w swych stosunkach i związkach z innymi "pierwiastkami", niemal wymykający się wszelkiemu naszemu ujęciu -~ jest tak niezmiennie trudny do zrozumienia, a jeszcze trudniejszy do wytłumaczenia. Manas jest "pierwiastkiem", a jednocześnie jest "istotą", indywidualnością, jaźnią. Jest "bogiem", a przecież jest skazany na nieskończony szereg inkarnacji i za każdą z nich jest odpowiedzialny, i za każdą musi cierpieć. Wszystko to razem wydaje się zagadkowe i sprzeczne, a jednak wielu ludzi, nawet w Europie, świetnie to rozumie, gdyż rozumieją jaźń nie tylko w jej całokształcie, ale i w wielopostaciowych przejawach. Ale chcę, żeby mój wykład był jasny i zrozumiały, muszę więc zacząć od początku i dać wam choćby w najkrótszym zarysie genealogię jaźni człowieka.
Pytanie: Proszę, mówcie.
Odpowiedź: Postarajmy się sobie wyobrazić "ducha", istotę niebiańską, czy takją nazwiemy, czy inaczej, lecz boską w swej istotnej prawdziwej naturze, a jednak nie dość przejrzyście "czystą", aby stopić się w jedno ze Wszystkim (Wszechduchem); a więc zmuszoną tak prześwietlić i przeduchowić swą istotę, aby to zjednoczenie osiągnąć. A może się to stać tylko przez przejście indywidualnie oraz osobowo, tj. duchowo
i fizycznie, przez wszystkie możliwe doświadczenia i odczuwania, jakie istnieją w tym wielorakim i różnorodnym, zróżnicowanym wszechświecie. A więc po przejściu wszelkich doświadczeń w niższych królestwach przyrody, wspinając się coraz wyżej i wyżej po szczeblach wielkiej drabiny Życia, musi też przeżyć wszelkie doznania i w sferze ludzkiej. W samej swej treści jest MYŚLĄ i dlatego nazywany jest zbiorowym określeniem "manasa-putra", czyli "Synami Wszechmyśli". Ową z i n -dywidualizowaną Myślą nazywają teozofowie istotną jaźń człowieka, lub też zwą ją Myślicielem, uwięzionym w powłoce z ciała i kości. Jest to bezsprzecznie istność duchowa, ale bynajmniej nie materia; i właśnie te istności stanowią wcielające się jaźnie, które oświecają kłąb zwierzęcej materii, zwany ludzkością, a imię ich jest: m a n a s a — synowie Myśli. Ale od chwili uwięzienia przez wcielenie w materię natura ich staje się dwoistą — światłość wieczystej myśli rozszczepia się na promienie indywidualnych istności i przybiera dwoistą postać lub charakter. Jedną jest jej istotna, zasadnicza, przyrodzona natura, kierująca się wzwyż ku niebu myśl; jest to tzw. wyższy manas lub mental; drugą — ludzka zdolność myślenia i kojarzenie pojęć, właściwe i zwierzętom, a udoskonalone w rozsądek, rozumowanie itd., dzięki wyższej organizacji ludzkiego mózgu, czyli niższy manas, ciążący do kamarupy, natury żądz i namiętności. Pierwszy przez samą swą naturę ciągnie wzwyż, ku buddhi; drugi ciąży w dół ku naturze zwierzęcych namiętności. A dla tych nie ma miejsca w Dewa-chanie, ani też mogą one połączyć się z boską trójcą, która wznosi się jako jedność w szczęśliwość tej sfery. A jednak ta jaźń — myśliciel — jest odpowiedzialna za wszystkie wykroczenia swych niższych narzędzi, podobnie jak ojciec odpowiada za wykroczenia swego dzie-